Naraz mi jasność zniknęła dzienna,

I świat zalała ciemność bezdenna,

Czułem, ze serce boleść mi zrywa

Po czym nastała cisza straszliwa

Z całego życia przebrzmiałej wrzawy

Zostały tylko mgliste wspomnienia,

Jakiś ból straszny, upadek krwawy,

Wyrok zagłady i potępienia,

Nędza bez granic, byt bez przyszłości

I całe morze - morze nicości



W wnętrznościach ziemi, w prochu i pyle,

Leżałem martwy w swoje) mogile,

Z wystygłą piersią, z wystygłą twarzą,

Pod ciemnych duchów leżałem strażą,

Lecz chociaż wszystko padło w rozstroju,

W niemocy ducha, w martwości ciała,

Jednak nie miałem w grobie spokoju,

I myśl paląca wszystko przetrwała -

I po przebyte) męce konania

Zostało jeszcze poczucie trwania



Czułem na ustach życia gorycze

I wszystkie smutki śpiewne, słowicze,

Marzenia w przepaść strącone ciemną

Ulatywały jeszcze nade mną,

A pod tych marzeń mglistą zasłoną,

Pod tym oddźwiękiem przebrzmiałych godzin,

Tysiącem uczuć drżało mi łono,

Tysiącem wskrzeszeń czy tez narodzin,

Życie się lalo w nowe koryto,

Rzucając dawną formę przeżytą



Czułem, jak piersi moje rozsadza

Razem niszcząca i twórcza władza,

Jak nieśmiertelna Boska potęga

W ruch nieskończony znowu mnie wprzęga,

Jak mnie roztapia w światów ogromie,

Jak mi dla ducha drogę toruje

I widzę siebie w każdym atomie,

I wszędzie myśl mą dawną znajduję,

A jedną cząstką ponad grobami

Wybiegam na świat kwiatów oczami.



I zamieniony w dzwonki błękitne,

Na wlasnym zgliszczu stoję i kwitnę

Znowu się patrzę na jutrznię złotą,

Znowu się do niej zwracam z tęsknotą,

A noc wiosenna perłowe łezki

Rzuca na kwiatów senne kielichy,

I znowu kończę sen mój niebieski,

Taki spokojny i taki cichy

A kiedy wietrzyk potrąci kwiecie,

Pieśń idealna płynie po świecie.



Płynie daleko - wietrzyk ją mesie

Po złotym polu, zielonym lesie,

Po naszych górach, po naszych wodach,

Po naszych cichych wiejskich zagrodach,

Miesza się z szmerem jasnego zdroju,

Z szumem topoli, z śpiewem słowika,

I nadpowietrznym hymnem spokoju,

Harmonią ciszy serca przenika,

I błogosławi ojczyste pole,

I błogosławi ludzką niedolę.



Czasami także niebieskie kwiecie

Zwabi do siebie samotne dziecię

I siada dumać pacholę młode,

Patrząc na kwiatków dziwną urodę,

I nie wie nawet, jakim sposobem,

Zrywając dzwonków kłosy powiewne,

Wyiasta myślą nad smutnym grobem

I w sercu dźwięki znajduje śpiewne,

Lecz czuje tylko ze się w mm budzi

Pragnienie niebios, miłość dla ludzi.



Więc czegoś patrzy i czegoś czeka,

Niby coś widzi w cieniu z daleka

W gasnącej zorzy i w barwach kwiatów -

Zgaduje piękność umarłych światów,

I mm się ocknie z zadumy senne; -

Wykwita przed nim na tle błękitu

Anielska postać w szacie promiennej,

Płynąca ogniem nowego świtu,

I tajemnice grobów odsłania

Królowa śmierci i zmartwychwstania.



1 listopad 1869


Czyliż fałszywy wzbrania wam wstyd

Z obłoków zstąpić do ziemian?

I czynnie walczyć o dalszy byt

Wśród życia wstrząśnień i przemian?



Czyliż sądzicie, iż spadek wasz

Całą wam wieczność zapewni?...

Że odwracacie od ziemi twarz

Bezczynni, a jednak gniewni?



Wprawdzie bogaty wzięliście dział,

Przyjąć dziedzictwo gotowi - 

Lecz on na zawsze nie będzie trwał,

Gdy zasiew żniwa nie wznowi.



Kto żyje z plonu dawniejszych lat,

Przeżuwa przodków dostatki...

Temu dowództwo odbierze świat,

A mienie - wydrą wypadki!



Do tych należy jutrzejszy dzień,

Co nowych łakną zdobyczy - 

Kto się usuwa w ciszę i w cień,

Ten się do żywych nie liczy.



Dziś hasłem walka - i trudno już

Milczeniem przeczyć jej skrycie.

Dziś trzeba zstąpić w sam środek burz,

Potrzeba walczyć o życie!



Na próżno chcecie wykluczyć gwałt

Z duchowej sfery istnienia,

On tylko wyższy przybiera kształt

W głębiach ludzkiego sumienia.



Lecz i tu - walka powszechna trwa,

Podlega duchów potrzebie.

A ten zwycięzcą - kto drugim da

Najwięcej światła od siebie!